Ucar – Azərbaycan Respublikasında rayon. İnzibati mərkəzi Ucar şəhəridir.

Tarixi

Ucar rayonu 24 yanvar 1939-cu ildə təşkil olunmuşdur. Rayonun adı, qədim yaranma tarixi haqqında müxtəlif fikirlər söylənilir. Ərəb coğrafiyaşünası Əl-Sitəkrinin "Məmləkətlərin yolları" kitabında adı çəkilir. Ucar Azərbaycanda orta əsr şəhəri kimi qeyd olunur. XV əsrdə yaşamış Azərbaycan şairi Bədr Şirvaninin yazılarında da Ucar sözünə rast gəlinir. Bəzi mülahizələrə görə rayonun adı Azərbaycan dilindəki "Uçar" sözundən əmələ gəlmişdir. Digər mülahizələrdə rayonun adının qədim Şirvanda yaşamış "Uçar" tayfasının adından götürüldüyü iddia olunur. Ucar sözünün "Ucqar" sözündən götürülməsi fikrini söyləyənlər də var. Hazırda Ucar rayonunun ölkəmizin mərkəzi hissəsində yerləşməsinə baxmayaraq vaxtı ilə Şirvanşahların paytaxtı Şamaxı şəhərindən ən ucqar ərazidə yerləşdiyinə görə adının "Ucqar" sözündən götürüldüyü də ehtimal edilir.

Relyefi

Rayon Bakıdan 240 km qərbdə, Şirvan düzündə yerləşir. Ərazisində 32 yaşayış məntəqəsi var. Ucar rayonu şimaldan Göyçay, şərqdən Kürdəmir, cənubdan Zərdab, qərbdən Ağdaş rayonları ilə əhatə olunur. Rayonun coğrafi mövqeyi olduqca əlverişlidir. Bakı-Tbilisi dəmir yolunun və maqistral avtomobil yolunun Ucar rayonundan keçməsi, habelə Qədim İpək yolunun bərpa olunmaqla Ucardan keçməsi yerləşdiyi yerin iqtisadi əhəmiyyətini olduqca artırır.

Ucar rayonunun ərazisi keçmişdə Şirvan bəylərbəyliyinin, sonralar Şamaxı xanlığının, daha sonra 1840-ci ilin 10 aprelində inzibati islahata əsasən Kaspi vilayətinin tərkibində, 1846-cı ildə isə Şamaxı qurberniyasının tərkibində olmuş və 8 avqust 1930-cu il tarixdən isə Göyçay rayonuna birləşdirilmişdir.

Rusiya torpaqlarimizi tutandan sonra həmin xanliqlar ləgv edildi. Zaqafqaziya,Tiflis,Kutaisi, Şamaxi və Dərbənd quberniyalarina daxil edilmişdir.

1859-cu ildə Şamaxi zəlzələ nəticəsində dagilandan sonra quberniyanin mərkəzi Bakiya köçürüldü və adi da dəyişdirildi.Beləliklə,Baki quberniyasinin tərkibinə Şamaxi,Şuşa,Şəki,Lənkəran qəzalari daxil idi.

1867-ci ilin dekabrinda Baki quberniyasinin tərkibində Göyçay qəzasi yaradildi. Bu zaman Ucar rayonu Göyçay qəzasinin tərkibində qaldi.

1930-cu ildə qəza bölgüsü ləgv edildi və indiyədək mövcud olan rayon inzibati ərazi bölgüsünə keçirildi. Bu vaxt Ucar rayonu Göyçay rayonunun tərkibindən saxlanildi.1939-cu ilin yanvar ayinin 14-də Ucar rayonu Göyçay rayonunun tərkibindən ayrilaraq özümüstəqil rayona çevrilərək ayrica rayon kimi təşkil edilmişdir .

Ucar rayonunun mərkəzi Ucar şəhəridir.

Ucar rayonunun sahəsi 853 kv km-dir.

1963-cü ildə Ucar rayonunun ərazisində dəyişiklik edildi. Belə ki, 1963-cü ildə Zərdab rayonu ləgv edilərək, onun ərazisi,yəni 856 kv km sahəsi ilə birlikdə Ucar rayonuna verilmişdir. 1965-i ildə Zərdab rayonu yenidən müstəqil rayon kimi bərpa olunarkən Zərdab rayonu 856 kv km sahəsi ilə birlikdə Ucardan ayrilmişdir.

Əhalisi

Ucar rayonunun sahəsi əhalisi 75559 min nəfərdir (2005-ci ilə). Hər kv km 86 nəfər adam düşür. Ucar rayonunun əhalisinin milli tərkibi müxtəlif olmaqla burada 8 millətin o cümlədən: azərbaycanlılar, ruslar, ləzgilər, türklər, tatarlar, ukraynalılar, digər millətin nümayəndələri yaşayır.